Rehabilitacja neuropsychologiczna po udarze. Jak może pomóc?
Aleksandra Mielnik
Efekty terapii
Pacjenci o nas mówią
Mówiąc o skutkach udaru mózgu najczęściej mamy na myśli ograniczenia motoryczne, czyli niedowłady, oraz zaburzenia mowy. W przypadku tych problemów istnieje w Polsce stosunkowo szeroki dostęp do różnych form terapii, takich jak rehabilitacja mowy po udarze, turnusy rehabilitacyjne czy indywidualna praca z fizjoterapeutą.
Znacznie mniej uwagi poświęca się zaburzeniom funkcjonowania poznawczego. Są one mniej widoczne niż deficyty ruchowe, ale mogą w istotny sposób ograniczać codzienne funkcjonowanie osoby po udarze. W takich sytuacjach ważnym elementem procesu zdrowienia staje się rehabilitacja neuropsychologiczna.
Na procesy poznawcze składają się między innymi percepcja wzrokowa i słuchowa, uwaga, pamięć, myślenie, funkcje językowe, funkcje wykonawcze oraz kontrola poznawcza. Wszystkie te obszary są potrzebne do prawidłowego, codziennego funkcjonowania i biorą udział nawet w bardzo prostych czynnościach.
W wyniku udaru może dojść do osłabienia jednego lub kilku z tych procesów. Rozpoznaniem tego, co uległo zaburzeniu, w jakim stopniu i jak można wspierać powrót utraconych funkcji, zajmuje się psycholog, a w szczególności neuropsycholog.
Rodzaj i nasilenie deficytów po udarze
Rodzaj i nasilenie deficytów pojawiających się w wyniku udaru zależy od wielu czynników, między innymi od lokalizacji udaru, liczby wcześniejszych udarów oraz wieku chorego. Do najczęściej obserwowanych zaburzeń poznawczych należą:
- Osłabienie uwagi, czyli mniejsza podzielność, skrócenie lub nadmierne wydłużenie czasu koncentracji oraz większa podatność na rozpraszanie.
- Osłabienie funkcji pamięci, w tym trudności z zapamiętywaniem nowych informacji, wydobywaniem wcześniej znanych treści czy uczeniem się nowych czynności. Szerzej o tym, z czym wiąże się utrata pamięci po udarze, piszemy w osobnym tekście.
- Zaburzenia percepcji, czyli trudności z rozpoznawaniem znanych przedmiotów drogą wzrokową, słuchową lub dotykową mimo braku uszkodzenia narządu zmysłu.
- Zaburzenia funkcji językowych, najczęściej afatyczne po uszkodzeniach lewej półkuli, ale możliwe także po udarach prawostronnych, na przykład trudności z rozumieniem metafor i humoru.
- Zaburzenia samokontroli.
To nie wyczerpuje wszystkich możliwych zmian. Zaburzeniom poznawczym mogą towarzyszyć również zmiany osobowości, zachowania oraz wahania nastroju, zarówno w kierunku nadmiernego obniżenia, jak i podwyższenia, aż po depresję po udarze mózgu.
Na co może liczyć pacjent u neuropsychologa?
Osoba po udarze, która trafia do neuropsychologa, może liczyć na dokładną diagnozę funkcjonowania poznawczego. Taka ocena pozwala określić mocne strony pacjenta, zidentyfikować obszary uszkodzone i ustalić ich nasilenie.
Na podstawie dobrze przeprowadzonej diagnozy można zaplanować dalszy tok postępowania terapeutycznego, czyli przebieg rehabilitacji neuropsychologicznej dopasowany do konkretnego pacjenta.
Co to jest rehabilitacja neuropsychologiczna?
Rehabilitacja neuropsychologiczna obejmuje działania, które mają pomóc osobie po udarze odzyskać możliwie największą samodzielność i wrócić do codziennej aktywności, także zawodowej. Wykorzystuje się w niej naturalną plastyczność mózgu, odpowiednio stymulując procesy odpowiedzialne za odtwarzanie utraconych funkcji.
Jednocześnie pacjent uczy się strategii kompensowania trwałych deficytów poprzez lepsze wykorzystywanie tych procesów, które nie uległy osłabieniu. Przykładem może być większe opieranie się na informacji słuchowej wtedy, gdy zaburzone jest spostrzeganie wzrokowe.
W toku rehabilitacji korzysta się z materiałów dostosowanych do potrzeb i możliwości pacjenta, a stopień ich złożoności jest stopniowo zwiększany. Celem jest poprawa jakości życia oraz umożliwienie jak najlepszej adaptacji do codziennego, możliwie samodzielnego funkcjonowania.
Rehabilitacja neuropsychologiczna jest często niezbędnym elementem powrotu do zdrowia po udarze i dobrze, gdy stanowi część szerszych programów rehabilitacji neurologicznej, ponieważ zaburzenia uwagi, pamięci czy rozumienia mogą utrudniać także rehabilitację ruchową. Pacjent może mieć problem z zapamiętywaniem poleceń, uczeniem się sposobu wykonywania ćwiczeń albo rozumieniem dłuższych komunikatów. Dlatego ćwiczenia funkcji poznawczych bywają konieczne, aby chory mógł w pełni korzystać również z terapii ruchowej.
Przeczytaj również
Utrata mowy po udarze. Afazja i rola logopedy w procesie terapii.
Afazja po udarze to utrata zdolności rozumienia i tworzenia wypowiedzi. Wyjaśniamy typy afazji, rolę logopedy i kierunki rehabilitacji.
Czytaj dalej →
Czy każdy pacjent po udarze może być rehabilitowany?
Możliwość rehabilitacji po udarze zależy od stanu zdrowia pacjenta, czasu od incydentu i właściwego doboru terapii. Wyjaśniamy, kiedy rehabilitacja jest możliwa i jak szukać odpowiedniej ścieżki postępowania.
Czytaj dalej →
Kiedy powinno rozpocząć się rehabilitację po udarze mózgu?
Wczesna rehabilitacja po udarze zwykle zaczyna się już na oddziale neurologicznym, ale jej zakres i tempo zawsze zależą od stanu pacjenta oraz decyzji lekarza.
Czytaj dalej →
Udar mózgu – obszary i skutki uszkodzenia mózgu.
Mózg jest źródłem naszej tożsamości, intelektu i emocji. Oto krótki przewodnik po obszarach mózgu oraz deficytach powstałych wskutek ich uszkodzenia w wyniku udaru niedokrwiennego.
Czytaj dalej →
Udar mózgu – emocje, nastrój, depresja
Udar może uszkadzać struktury mózgu odpowiedzialne za regulację emocji i nastroju, dlatego po incydencie mogą pojawić się depresja, lęk, problemy z motywacją oraz trudności w rehabilitacji.
Czytaj dalej →
Udar mózgu: objawy - jak rozpoznać i jak reagować?
Szybkie rozpoznanie objawów udaru mózgu i natychmiastowe wezwanie pomocy mogą uratować życie oraz zmniejszyć ryzyko trwałych powikłań.
Czytaj dalej →
Uraz rdzenia kręgowego, a udar rdzenia kręgowego. Czym się różni?
Uraz rdzenia kręgowego i udar rdzenia kręgowego to dwa różne schorzenia o odmiennej etiologii, rokowaniu i możliwych deficytach. Wyjaśniamy podstawowe różnice i typowe następstwa uszkodzenia rdzenia.
Czytaj dalej →
10 najczęściej popełnianych błędów przez fizjoterapeutów neurologicznych.
Karolina Łozińska opisuje najczęstsze błędy popełniane podczas terapii neurologicznej oraz zasady pracy, które pomagają ich unikać.
Czytaj dalej →
Utrata pamięci po udarze. Z czym się wiąże i co może pomóc?
Utrata pamięci po udarze może obejmować problemy z zapamiętywaniem słów, rozpoznawaniem miejsc i uczeniem się nowych rzeczy. Wyjaśniamy, co może pomóc w codziennym funkcjonowaniu i terapii.
Czytaj dalej →
Następny krok
Porozmawiajmy
Jesteśmy do dyspozycji w przypadku jakichkolwiek pytań dotyczących procesu rehabilitacji.
Opisz przypadek
Prześlij szczegóły dotyczące stanu zdrowia, a my ustosunkujemy sie do tego pod kątem terapeutycznym.
Konsultacja mailowa
Napisz do nas i opisz rodzaj schorzenia oraz aktualny stan zdrowia. Odpowiemy, jak patrzymy na Twoją sytuację w kontekście rehabilitacji.
Video z pacjentem
Możesz nam przesłać film obrazujący stan zdrowia pacjenta. Odniesiemy się do Twojej aktualnej sytuacji i opowiemy o możliwościach terapeutycznych.